Kinh Diệu Pháp Liên Hoa - Phẩm “Phương Tiện” Thứ Hai
- — Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn từ chánh định an lành mà dậy, bảo ngài Xá Lợi Phất: “Trí huệ của các đức Phật rất sâu vô lượng, môn trí huệ đó khó hiểu khó vào, tất cả hàng Thanh văn cùng Bích chi Phật đều không biết được. Vì sao?
Phật đã từng gần gũi trăm nghìn muôn ức, vô số các đức Phật, trọn tu vô lượng đạo pháp của các đức Phật, dõng mãnh tinh tấn, danh tốt đồn khắp, trọn nên pháp rất sâu chưa từng có, theo thời nghi mà nói pháp ý thú khó hiểu.
Xá Lợi Phất! Từ ta thành Phật đến nay, các món nhân duyên, các thứ thí dụ, rộng nói ngôn giáo, dùng vô số phương tiện dìu dắt chúng sanh, làm cho xa lìa lòng chấp. Vì sao? Đức Như Lai đã đầy đủ phương tiện, tri kiến và ba la mật.
Xá Lợi Phất! Tri kiến của Như Lai rộng lớn sâu xa, đức vô lượng vô ngại lực,
vô sở úy, thiền định, giải thoát tam muội, đều sâu vào không ngằn mé, trọn nên tất cả pháp chưa từng có.
Xá Lợi Phất! Như Lai hay các món phân biệt, khéo nói các pháp lời lẽ êm dịu vui đẹp lòng chúng.
Xá Lợi Phất! Tóm yếu mà nói đó, vô lượng vô biên pháp vị tằng hữu, đức Phật thảy đều trọn nên.
- — Thôi Xá Lợi Phất! Chẳng cần nói nữa. Vì sao? Vì pháp khó hiểu ít có thứ nhất mà Phật trọn nên đó, chỉ có Phật cùng Phật mới có thể thấu tột tướng chân thật của các pháp, nghĩa là các pháp: tướng như vậy, tánh như vậy, thể như vậy, lực như vậy, tác như vậy, nhân như vậy, duyên như vậy, quả như vậy, báo như vậy, trước sau rốt ráo như vậy.
Bấy giờ, đức Thế Tôn muốn tuyên lại nghĩa trên mà nói bài kệ rằng:
- — Đấng Thế Hùng khó lường
Các trời cùng người đời
Tất cả loài chúng sanh
Không ai hiểu được Phật
Trí lực, vô sở úy
Giải thoát các tam muội
Các pháp khác của Phật
Không ai so lường được
Vốn từ vô số Phật
Đầy đủ tu các đạo
Pháp nhiệm mầu rất sâu
Khó thấy khó rõ được
Trong vô lượng ức kiếp
Tu các đạo đó rồi
Đạo tràng được chứng quả
Ta đều đã thấy biết
Quả báo lớn như vậy
Các món tánh tướng nghĩa
Ta cùng mười phương Phật
Mới biết được việc đó.
- — Pháp đó không chỉ được
Vắng bặt tướng nói năng
Các loài chúng sanh khác
Không có ai hiểu được
Trừ các chúng Bồ Tát
Người sức tin bền chặt
Các hàng đệ tử Phật
Từng cúng dường các Phật
Tất cả lậu đã hết
Trụ thân rốt sau này
Các hạng người vậy thảy
Sức họ không kham được,
Giả sử đầy thế gian
Đều như Xá Lợi Phất
Cùng suy chung so lường
Chẳng lường được Phật trí
Chính sử khắp mười phương
Đều như Xá Lợi Phất
Và các đệ tử khác
Cũng đầy mười phương cõi
Cùng suy chung so lường
Cũng lại chẳng biết được.
Bậc Duyên giác trí lành
Vô lậu thân rốt sau
Cũng đầy mười phương cõi
Số đông như rừng tre,
Hạng này chung một lòng
Trong vô lượng ức kiếp
Muốn xét Phật thật trí
Chẳng biết được chút phần. Bồ Tát mới phát tâm
Cúng dường vô số Phật
Rõ thấu các nghĩa thú
Lại hay khéo nói pháp
Như lúa, mè, tre, lau
Đông đầy mười phương cõi
Một lòng dùng trí mầu
Trải số kiếp hằng sa
Thảy đều chung suy lường
Chẳng biết được trí Phật
Hàng bất thối Bồ Tát
Số đông như hằng sa
Một lòng chung suy cầu
Cũng lại chẳng hiểu được.
- — Lại bảo Xá Lợi Phất
Pháp nhiệm mầu rất sâu
Vô lậu khó nghĩ bàn
Nay ta đã được đủ
Chỉ ta biết tướng đó
Mười phương Phật cũng vậy,
Xá Lợi Phất phải biết
Lời Phật nói không khác
Với Pháp của Phật nói
Nên sanh sức tin chắc
Pháp của Phật lâu sau
Cần phải nói chân thật
Bảo các chúng Thanh văn
Cùng người cầu Duyên giác
Ta khiến cho thoát khổ
Đến chứng được Niết bàn
Phật dùng sức phương tiện
Dạy cho ba thừa giáo
Chúng sanh nơi nơi chấp
Dắt đó khiến ra khỏi.
- — Khi đó trong đại chúng có hàng Thanh văn lậu tận A la hán, ngài A Nhã Kiều Trần Như v.v... một nghìn hai trăm người và các Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, cận sự nam, cùng cận sự nữ, hạng người phát tâm Thanh văn, Duyên giác đều nghĩ rằng: “Hôm nay đức Phật cớ chi lại ân cần ngợi khen phương tiện mà nói thế này: “Pháp của Phật chứng rất sâu khó hiểu, tất cả hàng Thanh văn cùng Duyên giác không thể đến được”.
Đức Phật nói một nghĩa giải thoát, chúng ta cũng chứng được pháp đó đến nơi Niết bàn, mà nay chẳng rõ nghĩa đó về đâu?
- — Lúc ấy, ngài Xá Lợi Phất biết lòng nghi của bốn chúng, chính mình cũng chưa rõ, liền bạch Phật rằng: “Thưa Thế Tôn! Nhân gì duyên gì mà Phật ân cần khen ngợi pháp phương tiện thứ nhất nhiệm mầu rất sâu khó hiểu của các đức Phật?
Con từ trước đến nay chưa từng nghe Phật nói điều đó, hôm nay bốn chúng thảy đều có lòng nghi. Cúi xin đức Thế Tôn bày nói việc đó. Cớ gì mà đức Thế Tôn ân cần khen ngợi pháp nhiệm mầu rất sâu khó hiểu?” Khi đó ngài Xá Lợi Phất muốn tuyên lại nghĩa trên mà nói kệ rằng:
- — Đấng Huệ Nhật Đại thánh
Lâu mới nói pháp này,
Tự nói pháp mình chứng
Lực, vô úy, tam muội,
Thiền định, giải thoát thảy
Đều chẳng nghĩ bàn được.
Pháp chứng nơi đạo tràng
Không ai hỏi đến được,
Ý con khó lường được
Cũng không ai hay hỏi.
Không hỏi mà tự nói
Khen ngợi đạo mình làm
Các đức Phật chứng được
Trí huệ rất nhiệm mầu.
Hàng vô lậu La hán
Cùng người cầu Niết bàn
Nay đều sa lưới nghi
Phật cớ chi nói thế?
Hạng người cầu Duyên giác. Tỳ kheo, Tỳ kheo ni,
Các trời, rồng, quỷ, thần
Và Càn thát bà thảy
Ngó nhau mang lòng nghi
Nhìn trông đấng Túc Tôn, Việc đó là thế nào
Xin Phật vì dạy cho?
Trong các chúng Thanh văn
Phật nói con hạng nhất
Nay con nơi trí mình
Nghi lầm không rõ được Vì là pháp rốt ráo
Vì là đạo Phật làm
Con từ miệng Phật sanh
Chắp tay nhìn trông chờ Xin ban tiếng nhiệm mầu Liền vì nói như thật
Các trời, rồng, thần thảy Số đông như hằng sa
Bồ Tát cầu thành Phật Số nhiều có tám muôn Lại những muôn ức nước
Vua Chuyển Luân vương đến Đều lòng kính chắp tay Muốn nghe đạo đầy đủ.
- — Khi đó đức Phật bảo ngài Xá Lợi Phất: “Thôi thôi! Chẳng nên nói nữa, nếu nói việc đó tất cả trong đời các trời và người đều sẽ kinh sợ nghi ngờ”.
- — Ngài Xá Lợi Phất lại bạch Phật rằng: “Thưa Thế Tôn! Cúi xin nói đó, cúi xin nói đó. Vì sao? Trong hội đây có vô số trăm nghìn muôn ức a tăng kỳ chúng sanh đã từng gặp các đức Phật, các căn mạnh lẹ, trí huệ sáng suốt, được nghe Phật dạy chắc có thể kính tin”.
Lúc ấy, ngài Xá Lợi Phất muốn tuyên lại nghĩa này mà nói kệ rằng:
Đấng Pháp Vương vô thượng
Xin nói nguyện đừng lo
Vô lượng chúng hội đây Có người hay kính tin.
- — Đức Phật lại ngăn Xá Lợi Phất: “Nếu nói việc đó thì tất cả trong đời, trời, người, A tu la đều sẽ nghi sợ, Tỳ kheo tăng thượng mạn sẽ phải sa vào hầm lớn”.
Khi đó đức Thế Tôn nói kệ rằng: Thôi thôi! Chẳng nên nói
Pháp ta diệu khó nghĩ Những kẻ tăng thượng mạn Nghe ắt không kính tin.
- — Lúc ấy ngài Xá Lợi Phất bạch Phật rằng: “Thưa Thế Tôn! Cúi xin Phật nói, cúi xin Phật nói. Nay trong hội này hạng người sánh bằng con có trăm nghìn muôn ức. Đời đời đã từng theo Phật học hỏi, những người như thế chắc hay kính tin lâu dài an ổn nhiều điều lợi ích”.
Khi đó ngài Xá Lợi Phất, muốn tuyên lại nghĩa trên mà nói kệ rằng:
Đấng vô thượng Lưỡng túc
Xin nói pháp đệ nhất
Con là trưởng tử Phật Xin thương phân biệt nói. Vô lượng chúng hội đây Hay kính tin pháp này Đời đời Phật đã từng
Giáo hóa chúng như thế Đều một lòng chắp tay Muốn nghe lãnh lời Phật. Chúng con nghìn hai trăm Cùng hạng cầu Phật nọ Nguyện Phật vì chúng này Cúi xin phân biệt nói Chúng đây nghe pháp ấy Thời sanh lòng vui mừng.
- — Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo ngài Xá Lợi Phất: “Ông đã ân cần ba phen thưa thỉnh đâu được chẳng nói, ông nay lóng nghe khéo suy nghĩ nhớ đó, ta sẽ vì ông phân biệt giải nói”.
- — Khi đức Phật nói lời đó, trong hội có các Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, cận sự nam, cận sự nữ, cả thảy năm nghìn người, liền từ chỗ ngồi đứng dậy lễ Phật mà lui về. Vì sao? Vì bọn người này gốc tội sâu
nặng cùng tăng thượng mạng, chưa được mà nói đã được, chưa chứng mà cho đã chứng, có lỗi dường ấy, cho nên không ở lại. Đức Thế Tôn yên lặng không ngăn cản.
- — Bấy giờ, Đức Phật bảo ngài Xá Lợi Phất: “Trong chúng ta đây không còn cành lá, rặt có hạt chắc. Xá Lợi Phất! Những gã tăng thượng mạn như vậy lui về cũng là tốt. Ông nay nên khéo nghe, ta sẽ vì ông mà nói”.
Ngài Xá Lợi Phất bạch rằng: “Vâng thưa Thế Tôn! Con nguyện thích muốn nghe”.
- — Đức Phật bảo ngài Xá Lợi Phất: “Pháp mầu như thế, các đức Phật Như Lai đến khi đúng thời mới nói, đó như hoa linh thoại đến thời tiết mới hiện một lần. Xá Lợi Phất! Các ông nên tin lời của Phật nói không hề hư vọng.
- — Xá Lợi Phất! Các đức Phật theo thời nghi nói Pháp ý thú khó hiểu. Vì sao? Ta dùng vô số phương tiện các món nhân duyên, lời lẽ thí dụ diễn nói các pháp.
Pháp đó không phải là suy lường phân biệt mà có thể hiểu, chỉ có các đức Phật mới biết được đó. Vì sao? Các đức Phật Thế Tôn, chỉ do một sự nhân duyên lớn mà hiện ra nơi đời.
Xá Lợi Phất! Sao nói rằng các đức Phật Thế Tôn chỉ do một sự nhân duyên lớn mà hiện ra nơi đời? Các đức Phật Thế Tôn vì muốn cho chúng sanh khai tri kiến Phật để được thanh tịnh mà hiện ra nơi đời; vì muốn chỉ tri kiến Phật cho chúng sanh mà hiện ra nơi đời; vì muốn cho chúng sanh tỏ ngộ tri kiến Phật mà hiện ra nơi đời; vì muốn cho chúng sanh chứng vào đạo tri kiến Phật mà hiện ra nơi đời.
Xá Lợi Phất! Đó là các đức Phật do vì một sự nhân duyên lớn mà hiện ra nơi đời”.
- — Đức Phật bảo Xá Lợi Phất: “Các đức Phật Như Lai chỉ giáo hóa Bồ Tát, những điều làm ra thường vì một việc: chỉ đem tri kiến Phật chỉ cho chúng sanh tỏ ngộ thôi”.
Xá Lợi Phất! Đức Như Lai chỉ dùng một Phật thừa mà vì chúng sanh nói pháp không có các thừa hoặc hai hoặc ba khác.
Xá Lợi Phất! Pháp của tất cả các đức Phật ở mười phương cũng như thế.
Xá Lợi Phất! Thuở quá khứ các đức Phật dùng vô lượng vô số phương tiện các món nhân duyên lời lẽ thí dụ mà vì chúng sanh diễn nói các pháp. Vì pháp đó đều là một Phật thừa, nên các chúng sanh đó theo chư Phật nghe pháp rốt ráo đều được chứng “nhứt thiết chủng trí”.
Xá Lợi Phất! Thuở vị lai, các đức Phật sẽ ra đời cũng dùng vô lượng vô số phương tiện các món nhân duyên lời lẽ thí dụ mà vì chúng sanh diễn nói các pháp, vì pháp ấy đều là một Phật thừa nên các chúng sanh đó theo Phật nghe pháp rốt ráo đều được chứng “nhứt thiết chủng trí”.
Xá Lợi Phất! Hiện tại nay, trong vô lượng trăm nghìn muôn ức cõi Phật ở mười phương, các đức Phật Thế Tôn nhiều điều lợi ích an vui cho chúng sanh.
Các đức Phật đó cũng dùng vô lượng vô số phương tiện các món nhân duyên lời lẽ thí dụ mà vì chúng sanh diễn nói các pháp, vì pháp đó đều là một Phật thừa, các chúng sanh ấy theo Phật nghe pháp rốt ráo đều được chứng “nhứt thiết chủng trí”.
Xá Lợi Phất! Các đức Phật đó chỉ giáo hóa Bồ Tát, vì muốn đem tri kiến Phật mà chỉ cho chúng sanh, vì muốn đem tri kiến Phật cho chúng sanh tỏ ngộ, vì muốn làm cho chúng sanh chứng vào tri kiến Phật vậy.
Xá Lợi Phất! Nay ta cũng lại như thế, rõ biết các chúng sanh có những điều ưa muốn, thân tâm mê chấp, ta tùy theo bản tánh kia dùng các món nhân duyên lời lẽ thí dụ cùng sức phương tiện mà vì đó nói pháp.
Xá Lợi Phất! Như thế đều vì để chứng được một Phật thừa “nhứt thiết chủng trí”.
- — Xá Lợi Phất! Trong cõi nước ở mười phương còn không có hai thừa hà huống có ba!
Xá Lợi Phất! Các đức Phật hiện ra trong đời ác năm trược, nghĩa là: Kiếp trược, phiền não trược, chúng sanh trược, kiến trược, mạng trược. Như thế, Xá Lợi Phất, lúc kiếp loạn trược chúng sanh nhơ nặng, bỏn sẻn, tham lam, ghét ganh, trọn nên các căn chẳng lành, cho nên các đức Phật dùng sức phương tiện, nơi một Phật thừa, phân biệt nói thành ba.
- — Xá Lợi Phất! Nếu đệ tử ta tự cho mình là A la hán cùng Duyên giác mà không nghe không biết việc của các đức Phật Như Lai chỉ giáo hóa Bồ Tát, người này chẳng phải đệ tử Phật, chẳng phải A la hán, chẳng phải Duyên giác.
Lại nữa, Xá Lợi Phất! Các Tỳ kheo, Tỳ kheo ni đó tự cho mình đã được A la hán, là thâн rốt sau rốt ráo Niết bàn, bèn chẳng lại chí quyết cầu đạo vô thượng chánh đẳng chánh giác. Nên biết bọn đó là kẻ tăng thượng mạn. Vì sao? Nếu có Tỳ
kheo thực chứng quả A la hán mà không tin pháp này, quyết không có lẽ ấy, trừ sau khi Phật diệt độ hiện tiền không Phật. Vì sao? Sau khi Phật diệt độ, những kinh như thế, người hay thọ trì đọc tụng hiểu nghĩa rất khó có được, nếu gặp đức Phật khác, ở trong pháp này bèn được hiểu rõ.
Xá Lợi Phất! Các ông nên một lòng tin hiểu thọ trì lời Phật dạy. Lời các đức Phật Như Lai nói không hư vọng, không có thừa nào khác, chỉ có một Phật thừa thôi.
Khi ấy đức Thế Tôn muốn tuyên lại nghĩa này mà nói kệ rằng:
- — Tỳ kheo, Tỳ kheo ni
Mang lòng tăng thượng mạng Cận sự nam ngã mạn
Cận sự nữ chẳng tin, Hàng bốn chúng như thế Số kia có năm nghìn Chẳng tự thấy lỗi mình Nơi giới có thiếu sót Tiếc giữ tội quấy mình
Trí nhỏ đó đã ra,
Bọn cám tấm trong chúng Oai đức Phật phải đi,
Gã đó kém phước đức Chẳng kham lãnh pháp này, Chúng nay không cành lá Chỉ có những hột chắc
- — Xá Lợi Phất khéo nghe! Pháp của các Phật được Vô lượng sức phương tiện Mà vì chúng sanh nói.
Tâm của chúng sanh nghĩ Các món đạo ra làm
Bao nhiêu những tánh dục Nghiệp lành dữ đời trước Phật biết hết thế rồi
Dùng các duyên thí dụ Lời lẽ sức phương tiện Khiến tất cả vui mừng. Hoặc là nói Thế kinh Cô khởi cùng Bổn sự.
Bổn sanh, Vị tằng hữu
Cũng nói những nhân duyên Thí dụ và Trùng tụng
Luận nghị cộng chín kinh. Căn độn ưa pháp nhỏ.
Tham chấp nơi sanh tử Nơi vô lượng đức Phật Chẳng tu đạo sâu mầu Bị các khổ não loạn
Vì đó nói Niết bàn.
Ta bày phương tiện đó Khiến đều vào huệ Phật, Chưa từng nói các ông Sẽ được thành Phật đạo Sở dĩ chưa từng nói
Vì giờ nói chưa đến, Nay chính là đến giờ
Quyết định nói Đại thừa.
- — Chín bộ pháp của ta
Thuận theo chúng sanh nói Vào Đại thừa làm gốc
Nên mới nói kinh này. Có Phật tử tâm tịnh Êm dịu cũng căn lợi, Nơi vô lượng các Phật Mà tu đạo sâu mầu, Vì hàng Phật tử này
Nói kinh Đại thừa đây. Ta ghi cho người đó Đời sau thành Phật đạo
Bởi thâm tâm niệm Phật Tu trì tịnh giới vậy
Hạng này nghe thành Phật Rất mừng đầy khắp mình, Phật biết tâm của kia.
Nên vì nói Đại thừa. Thanh văn hoặc Bồ Tát, Nghe ta nói pháp ra Nhẫn đến một bài kệ
Đều thành Phật không nghi.
- — Trong cõi Phật mười phương Chỉ có một thừa pháp
Không hai cũng không ba Trừ Phật phương tiện nói Chỉ dùng danh tự giả
Dắt dẫn các chúng sanh Vì nói trí huệ Phật.
Các Phật ra nơi đời Chỉ một việc này thật
Hai thứ chẳng phải chơn. Trọn chẳng đem tiểu thừa
Mà tế độ chúng sanh, Phật tự trụ Đại thừa
Như pháp của mình được Định, huệ, lực trang nghiêm Dùng đây độ chúng sanh.
Tự chứng đạo vô thượng Pháp bình đẳng Đại thừa Nếu dùng tiểu thừa độ Nhẫn đến nơi một người Thời ta đọa sân tham Việc ấy tất không được, Nếu người tin về Phật Như Lai chẳng dối gạt
Cũng không lòng tham ghen Dứt ác trong các pháp
Nên Phật ở mười phương Mà riêng không chỗ sợ.
Ta dùng tướng trang nghiêm Ánh sáng soi trong đời
Đấng vô lượng chúng trọng Vì nói thực tướng ấn
- — Xá Lợi Phất! nên biết Ta vốn lập thệ nguyện Muốn cho tất cả chúng
Bằng như ta không khác, Như ta xưa đã nguyện Nay đã đầy đủ rồi
Độ tất cả chúng sanh Đều khiến vào Phật đạo Nếu ta gặp chúng sanh Dùng Phật đạo dạy cả Kẻ vô trí rối sai
Mê lầm không nhận lời. Ta rõ chúng sanh đó Chưa từng tu cội lành Chấp chặt nơi ngũ dục Vì si ái sinh khổ,
Bởi nhân duyên các dục. Sa vào ba đường dữ Xoay lăn trong sáu nẻo Chịu đủ những khổ độc Thân mọn thọ bào thai
Đời đời tăng trưởng luôn Người đức mỏng ít phước Các sự khổ bức ngặt
Vào rừng rậm tà kiến Hoặc chấp có, chấp không Nương gá các chấp này
Đầy đủ sáu mươi hai Chấp chặt pháp hư vọng Bền nhận không bỏ được Ngã mạn tự khoe cao
Dua nịnh lòng không thực Trong nghìn muôn ức kiếp Chẳng nghe danh tự Phật Cũng chẳng nghe chánh pháp Người như thế khó độ.
- — Cho nên Xá Lợi Phất! Ta vì bày phương tiện Nói các đạo dứt khổ Chỉ cho đó Niết bàn Ta dầu nói Niết bàn
Cũng chẳng phải thật diệt, Các pháp từ bổn lai
Tướng thường tự vắng lặng Phật tử hành đạo rồi
Đời sau được thành Phật Ta có sức phương tiện Mở bày khắp ba thừa.
Tất cả các Thế Tôn Đều nói đạo nhất thừa
Nay trong đại chúng này
Đều nên trừ nghi lầm Lời Phật nói không khác Chỉ một, không hai thừa.
- — Vô số kiếp đã qua
Vô lượng Phật diệt độ Trăm nghìn muôn ức Phật
Số nhiều không lường được. Các Thế Tôn như thế
Các món duyên thí dụ Vô số ức phương tiện Diễn nói các pháp tướng, Các đức Thế Tôn đó
Đều nói pháp nhất thừa Độ vô lượng chúng sanh Khiến vào nơi Phật đạo Lại các đại Thánh chúa Biết tất cả thế gian
Trời người loài quần sanh Thâm tâm chỗ ưa muốn Bèn dùng phương tiện khác Giúp bày nghĩa đệ nhất.
- — Nếu có loài chúng sanh Gặp các Phật quá khứ Hoặc nghe pháp bố thí
Hoặc trì giới nhẫn nhục Tinh tấn, thiền, trí thảy Các món tu phước huệ, Những người như thế đó Đều đatilde; thành Phật đạo Sau các Phật diệt độ Nếu người lòng lành dịu Các chúng sanh như thế Đều đã thành Phật đạo.
Trích: Kinh Diệu Pháp Liên Hoa – HT THÍCH TRÍ TỊNH